Zon en schaduw in de tuin: hoeveel zon krijgt je tuin?

Of een terras fijn is en of een plant het doet, hangt af van hetzelfde: hoeveel uur zon er op die plek valt, en op welk moment van de dag. Dat is uit te rekenen, en je hoeft er geen zomer op te wachten.

Waarom de ligging van je tuin niet genoeg zegt

"Tuin op het zuiden" is het eerste wat een makelaar noemt, en het zegt minder dan je denkt. Een zuidtuin van zes meter diep achter een rijtjeshuis met hoge schuttingen links en rechts heeft in de winter op de grond nauwelijks zon. Een noordtuin van twintig meter diep heeft achterin juist de hele zomermiddag zon.

Wat telt is de zonnestand op het moment dat je er bent, en wat er tussen de zon en jouw plek staat: het huis, de schutting, de buren en de bomen. Die combinatie verschilt per meter. Daarom kan het ene eind van een terras in de zon liggen en het andere niet.

Hoe hoog de zon staat, per seizoen

Nederland ligt rond de 52 graden noorderbreedte. Daardoor verschilt de zonnestand sterk tussen zomer en winter:

• Rond 21 juni staat de zon op het hoogste punt van de dag ongeveer 61 graden boven de horizon. Hij komt op in het noordoosten en gaat onder in het noordwesten, dus ook een noordtuin krijgt 's ochtends vroeg en 's avonds laat zon.
• Rond 21 maart en 23 september is dat ongeveer 38 graden. De zon komt op in het oosten en gaat onder in het westen.
• Rond 21 december komt hij niet hoger dan zo'n 15 graden. Hij komt op in het zuidoosten en gaat onder in het zuidwesten, en de dag is nog geen acht uur lang.

Let op de klok. Het hoogste punt van de zon ligt in Nederland in de wintertijd rond twintig voor één, en in de zomertijd rond twintig voor twee. Wie "de middagzon" zoekt voor een terras, zoekt dus eigenlijk de zon van twee tot zes uur, en die komt uit het zuidwesten en westen.

Hoe lang een schaduw is

De lengte van een schaduw reken je uit met de hoogte van wat de schaduw maakt en de hoogte van de zon. Voor een schutting van twee meter komt dat neer op:

• ongeveer 1,1 meter schaduw op een zomermiddag;
• ongeveer 2,6 meter in maart en september rond het middaguur;
• ongeveer 7,5 meter op een wintermiddag.

Aan het begin en eind van de dag worden schaduwen veel langer, omdat de zon dan laag staat. Een huis van negen meter hoog werpt eind september om vijf uur 's middags een schaduw van ruim twintig meter: dat is de reden dat een terras direct aan de achtergevel van een noordtuin vrijwel altijd in de schaduw ligt, en een terras achterin niet.

Zon, halfschaduw en schaduw voor planten

In plantengidsen staat bij een soort meestal of hij zon, halfschaduw of schaduw wil. Als vuistregel:

• Zon: minstens zes uur directe zon per dag in het groeiseizoen.
• Halfschaduw: drie tot zes uur zon, of de hele dag gefilterd licht onder een lichte boom.
• Schaduw: minder dan drie uur directe zon.

Het tijdstip telt ook mee. Ochtendzon is zachter dan middagzon, dus een plant voor halfschaduw doet het vaak beter op een plek met zon tot twaalf uur dan op een plek met zon vanaf twee uur. In de plantengids kun je planten zoeken op standplaats.

Zelf waarnemen of uitrekenen

De ouderwetse manier werkt: fotografeer je tuin op een zonnige dag elke twee uur vanaf dezelfde plek. Het nadeel is dat je dan alleen die ene dag ziet. Wie in september kijkt, ziet niet hoe de tuin er in juni bij ligt.

Uitrekenen gaat sneller. Met een 3D-model van je tuin, op de juiste plek en met het noorden goed, kun je de zon op elke datum en elk uur zetten. In de tuinplanner teken je op de luchtfoto, die met het noorden naar boven staat, en zet je in de 3D-weergave de zon op een datum en een uur. De planner rekent in zonnetijd: om twaalf uur staat de zon op zijn hoogst. Voor de tijd op de klok tel je er in de wintertijd zo'n drie kwartier bij op, en in de zomertijd ruim anderhalf uur.

Wat je met de uitkomst doet

Leg het terras waar de zon is op het moment dat je buiten zit, niet waar hij de meeste uren schijnt. Een tweede, klein zitje op een andere plek maakt een tuin vaak meer waard dan één groot terras. Zet hoge bomen en heesters aan de noordkant van de tuin, zodat hun schaduw over de schutting valt in plaats van over je border. En houd rekening met groei: een boom die nu vier meter is en er over tien jaar acht, werpt dan een twee keer zo lange schaduw.

Veelgestelde vragen

Wat is de beste ligging voor een tuin?

Er is geen beste ligging, er is een beste plek voor elke zone. Op het zuiden heb je de meeste uren zon, op het westen de avondzon, op het oosten de ochtendzon. Een noordtuin heeft achterin vaak meer zon dan je denkt, zeker in de zomer.

Hoe weet ik hoeveel uur zon een plek krijgt?

Tel de uren waarin er niets tussen de zon en die plek staat. Dat kun je waarnemen met foto's op verschillende tijdstippen, of uitrekenen met een 3D-weergave die de zonnestand per datum en uur narekent.

Hoe laat staat de zon het hoogst in Nederland?

In de wintertijd rond twintig voor één en in de zomertijd rond twintig voor twee, met een paar minuten verschil tussen het westen en het oosten van het land.

Welke planten doen het in de schaduw?

Planten met "schaduw" of "halfschaduw" als standplaats, zoals varens, hosta's, elfenbloem en maagdenpalm. Kijk ook naar de grond: droge schaduw onder een boom vraagt andere soorten dan vochtige schaduw langs een muur.

Verder lezen

• Een beplantingsplan maken voor je border. Een border die er het hele jaar goed uitziet, begint niet bij een lijst mooie planten maar bij de plek: licht, grond en ruimte. Daarna is het een kwestie van lagen, aantallen en geduld.
• Tuinontwerp maken: zelf je tuin ontwerpen, stap voor stap. De volgorde bepaalt of een tuinontwerp klopt. Wie begint bij de terrastegels, tekent zich vast; wie begint bij de maten en de zon, houdt ruimte om te schuiven.
• Een kleine tuin ontwerpen: meer ruimte uit weinig meters. In een kleine tuin telt elke keuze dubbel. Een tuin van vijf bij acht meter voelt ruim of benauwd, en dat verschil zit zelden in de maat maar in de indeling, de materialen en de hoogte.

Bijgewerkt op 29 september 2026.